Санхүүгийн системийг шинэчлэх

Санхүүгийн зах зээл гэдэг бол аливаа эдийн засгийн амин хүч байдаг билээ. Энэхүү зах зээлийн тусламжтайгаар зах зээлд оролцогч талууд буюу хөрөнгө оруулагч, санхүүжигч, зуучлагч нар мөнгөн хөрөнгийг өөр хоорондоо дамжуулан эргэлтэд оруулж байдаг. Санхүүгийн зах зээл нь ялангуяа шинээр бий болж буй жижиг дунд бизнесийг хөгжүүлэхээс гадна хөрөнгө оруулалтын төвлөрсөн байдлыг тархааж, эрсдэлийг багасгаж өгдөг. Үүнээс гадна иргэдийн тэтгэврийн хуримтлал үүсгэх, эзэмшил газар, хувийн орон сууц худалдан авах, үр хүүхэддээ хөрөнгө оруулалт хийх зэрэгт дэмжлэг үзүүлэх үндсэн үүрэгтэй. 

Гэвч дэлхийн санхүүгийн зах зээл нь одоогийн байдлаар дээр дурьдсан үндсэн үүргээ гүйцэтгэхгүй байна. Уолл Стрийтэд болж буй голлох худалдаанууд цөөн хэдэн “Дампуурахад хэтэрхий их эрсдэл дагуулах” байгууллагуудад төвлөрч, эдийн засгийг санхүүгийн хямралд өртөх магадлалыг нэмэгдүүлж байна. Хэдийгээр хөрөнгө оруулагчидад эрсдэл багатай, том компаниудад хөрөнгө оруулах нь богино хугацаанд ашигтай боловч, санхүүгийн хямралаас үүдэх үр дагавар нь дэлхийн өнцөг булан бүрт буй хүмүүст нөлөөлөх аюултай билээ. Тиймээс санхүүгийн хямралаас зайлс хийх аргуудын нэг нь Жижиг Дунд Үйлдвэрлэл (ЖДҮ)-ийг дэмжих замаар санхүүгийн эрсдэлийг багасгах явдал юм.

Хүртээмжтэй, эрсдэл багатай эдийн засгийг бий болгох нь ногоон эдийн засгийн нэгэн зорилго бөгөөд уг зорилгод хүрэхийн тулд ЖДҮ-ийг дэмжих нь чухал алхам болж байгаа билээ.

Монгол Улс дахь санхүүгийн тогтолцоо

Монгол Улсын санхүүгийн салбар тэр дундаа банкны салбар 1991 онд хоёр шатлалт банкны тогтолцоонд шилжсэн цагаас эрчимтэй хөгжиж эхэлсэн. Өнөөгийн байдлаар Монгол Улсад төв банкнаас гадна 13 арилжааны банк үйл ажиллагаа явуулж байна.

Арилжааны 13 банкны нийт активын хэмжээ 2018 оны эцсийн байдлаар 32.7 их наяд төгрөг байгаагийн 68.7 хувийг улсдаа томд тооцогдох  Хаан банк, Худалдаа хөгжлийн банк, Голомт банкууд бүрдүүлж байна. Үүний адилаар Харилцах ба хадгаламжийн 19.9 их наяд төгрөгийн 69.3 хувь нь уг гурван банкинд байна[1].

МУ дахь ЖДҮ-ийн хөгжил

Арилжааны банкууд 2018 оны эцсийн байдлаар 17.1 их наяд төгрөгийн зээлийг төгрөгийн 16.7%, гадаад валютын 8.8%-ийн жилийн жигнэсэн дундаж хүүтэйгээр нийт 1.22 сая зээлдэгчдэд олгосон байна[2].

Үүнээс 44,416 (ЖДҮ) эрхлэгч иргэдэд 1.2 их наяд төгрөгийг жилийн 18.6% хүүтэйгээр олгосон бол 6,776 ЖДҮ эрхлэгч ААН-д 16.9%-ийн хүүтэйгээр, дунджаар 37 сарын хугацаатайгаар 2.2 их наяд төгрөгийн зээлийг олгожээ[3].

Энэ нь нийт зээлийн 20% буюу 3.4 их наяд төгрөгийг арилжааны банкууд ЖДҮ эрхлэгч иргэд, ААН-үүдэд олгосон байна гэсэн үг юм.

Зээл Банкууд ЖДҮХС (2009-2018)
Зээлдэгчдийн тоо 6,776 7,748
Зээлийн нийт хэмжээ /тэрбум төгрөг/ 2,207 931
Зээлийн хүү 16,9% 3%

Хүснэгт1: Жижиг дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сан (ЖДҮХС) болон банкуудаас ЖДҮ эрхлэгч ААН-д олгосон зээл

Нийтийн зээлийн 20% гэдэг их тоо юу бага тоо юу?

ЖДҮ-ийн тодорхойлолт, банкуудын зээлийн дээд хэмжээнээс хамаарч улс орон бүр харьцангуй дүгнэлт гаргах ч, Монгол банкнаас гаргасан арилжааны банкуудын нийт зээлд эзлэх ЖДҮ эрхлэгч иргэд болон ААН-үүдэд олгосон зээлийн хэмжээний ерөнхий хандлагыг доорх графикаас харна уу.

Графикаас харахад арилжааны банкуудаас олгож буй нийт зээлд эзлэх ЖДҮ эрхлэгч иргэд болон ААН-ийн зээлийн хувь тогтмол өсөлттэй байгааг харж болно. Түүнчлэн 2011 оныг эс тооцвол ЖДҮ зээлийн олголт ДНБ-ийн өсөлттэй эерэг хамааралтай байгаа нь эдийн засгийн ерөнхий хөгжлийг дагаад ЖДҮ-д олгох зээлийн хэмжээ өөрчлөгддөг болох нь харагдаж байна.

Арилжааны банкууд Бөөний болон жижиглэнгийн худалдаа, боловсруулах үйлдвэрүүдэд харин ЖДҮХС Хөнгөн үйлдвэр,  МАА, Худалдаа үйлчилгээний салбаруудад ихэнхи зээлийг олгожээ.

Санхүүжилтийг хэрхэн ногоон болгох вэ?

Монгол Улсад дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт хүчтэй мэдрэгдэх болсон бөгөөд энэ нь монголчуудын гол аж ахуй болох мал аж ахуй, газар тариалангийн салбарт сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Мөн сүүлийн үед эрчимтэй өсч буй уул уурхайн салбар нь эдийн засгийн гол салбар болоод буй тул бусад салбаруудыг ногоон болгох нь гол асуудал болж байгаа билээ. Тиймээс 2013 оны 11-р сарын 21-ний өдөр “Монгол Улсын нийгэм, байгаль орчинд ээлтэй тогтвортой санхүүжилтийн бодлогыг хөгжүүлэхийн төлөөх хамтарсан тунхаг бичиг”-т Монгол Улсын эдийн засгийн хөгжилд чухал үүрэгтэй оролцож буй банкны салбарын төлөөлөл санал нэгтэйгээр гарын үсэг зурж улмаар “Монгол Улсын тогтвортой санхүүжилтийн (ТоС) хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэхээр болсон. Уг төслийн хүрээнд банкууд ногоон зээлийг олгож эхэлсэн бөгөөд энэ мэт ногоон санаачилгууд цаашид улам өргөжихөөр байна.

Ногоон эдийн засаг гэдэг нь зөвхөн байгаль орчинд ээлтэй гэхээс гадна нийт иргэдийг хамарсан хүртээмжтэй, хариуцлагатай эдийн засгийг хэлдэг. Тиймээс бид илүү олон ажлын байр бий болгодог, байгаль орчинд ээлтэй салбаруудад хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх нь Монгол Улсын урт хугацааны тогтвортой хөгжлийн үндэс байх болно. 

Санал болгох
"ногоон хөтөч" цахим хуудас
Засаглал